Κάτι τρέχει στην Ελλάδα

Δυστυχώς όσο παρατηρούμε διεθνώς τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής να μην ενεργούν συντονισμένα (ΕΕ, G20) και σε πολλές περιπτώσεις να μην έχουν μία ξεκάθαρη στρατηγική αντιμετώπισης της πανδημικής κρίσης (Donald Trump, Boris Johnson) τόσο οι επιπτώσεις της θα αυξάνονται.

Ο φόβος για τις οικονομικές επιπτώσεις ενός κλεισίματος της οικονομίας, έδωσε χρόνο στον ιό να εξαπλωθεί σε όλες τις δυτικές χώρες, επιβάλλοντας τελικά ο ίδιος ο ιός λίγο αργότερα το κλείσιμο με οδυνηρό τρόπο.
Τώρα, η τροχιά της πανδημίας είναι άγνωστη και η οικονομική μόλυνση εξαπλώνεται τόσο γρήγορα, όσο η ίδια η ασθένεια. Όλοι συμφωνούν ότι θα υπάρξει ένα παγκόσμιο οικονομικό σοκ.

Στα οικονομικά εγχειρίδια καταγράφονται τρεις τύποι εξέλιξης μίας οικονομικής κρίσης τα οποία περιγράφονται ως V-U-L από το διάγραμμα της εξέλιξης των οικονομικών μεγεθών.

Σχήμα V: Το σχήμα αυτό περιγράφει το «κλασικό» σοκ της πραγματικής οικονομίας, μια μείωση της παραγωγής, αλλά τελικά η ανάπτυξη επανέρχεται. Σε αυτό το σενάριο, οι ετήσιοι ρυθμοί αύξησης θα μπορούσαν να απορροφήσουν πλήρως το σοκ.
Σχήμα U: Η περίπτωση αυτή είναι η κακή και πολύ πιο δαπανηρή εκδοχή του V. Το σοκ συνεχίζει, και ενώ η αρχική πορεία ανάπτυξης συνεχίζεται, υπάρχει κάποια μόνιμη απώλεια της παραγωγής.

Σχήμα L: Το σχήμα αυτό είναι μακράν η πιο ολέθρια διαταραχή. Σε αυτή την περίπτωση, η κρίση αφήνει διαρκείς διαρθρωτικές ζημίες στην πλευρά της προσφοράς της οικονομίας. Οι εισροές κεφαλαίου, οι εισροές εργατικού δυναμικού και η παραγωγικότητα θα υποστούν επανειλημμένα ζημιές. Η Ελλάδα μπορεί να θεωρηθεί ως ένα παράδειγμα L-σχήματος, την περίοδο από το 2008 και έπειτα.

Βέβαια είναι ευνόητο ότι οι επιπτώσεις δε θα είναι ίδιες για όλους. Κάποιες οικονομίες θα είναι πιο ανθεκτικές και θα τα πάνε καλύτερα, ενώ άλλες θα πιεστούν σημαντικά.
Στην Ελλάδα το βασικό σενάριο με τα σημερινά δεδομένα κάνει λόγο για μία ύφεση του 5,5%, δηλαδή μία επιδείνωση κατά 8,5% σε σχέση με την ανάπτυξη του 3% που αναμενόταν (Morgan Stanley, Capital Economics, Χαρδούβελης). Ωστόσο, σε κάθε μελέτη προβλέπεται ισχυρή ανάπτυξη μετά το τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2020, με την οικονομία να ανακάμπτει το 2021.

Με άλλα λόγια, το επικρατέστερο σενάριο για την Ελλάδα προβλέπεται να είναι το V. Έτσι, αναμένεται η παραγωγή να μειωθεί, αλλά τελικά η ανάπτυξη να επανέλθει στην παλιά της πορεία. Ωστόσο, δεν αποκλείεται και το σχήμα U δηλαδή μία ραγδαία μείωση της ανάπτυξης που δε θα ανακάμψει ποτέ στην πορεία της πριν από την κρίση, εάν η πανδημία δεν περιοριστεί έως το καλοκαίρι.

Σε αυτές τις συνθήκες αβεβαιότητας μία ματιά σε ιστορικά στοιχεία για επιδημίες του παρελθόντος θα παρείχε μία πληροφόρηση για το τι συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, παρόλο που οι σημερινές συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές.
Σύμφωνα με μελέτη του Harvard, για την οικονομική εξέλιξη παρόμοιων κρίσεων όπως το SARS, η γρίπη H3N2 (Χονγκ Κονγκ) του 1968, η γρίπη 1958 H2N2 (ασιατική) και η ισπανική γρίπη το 1918 (η τελευταία παγκόσμια πανδημία), παρατηρήθηκε ότι τα σχήματα V είναι αυτά που μονοπωλούν το εμπειρικό τοπίο των οικονομικών διαταραχών.

Η μάχη είναι σε εξέλιξη και ο σκοπός είναι να διατηρηθεί το μονοπάτι του σοκ στο σχήμα V. Για να συμβεί αυτό, απαιτούνται αποφασιστικές πολιτικές που περιορίζουν την εξάπλωση του ιού, και καινοτόμες πολιτικές που θα στηρίξουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά σε ένα οικονομικό περιβάλλον που είναι πρωτόγνωρο και δεν υπάρχουν έτοιμες απαντήσεις.
"Principiis obsta; sero medicina paratur cum mala per longas convaluere moras. " (Ovid, γύρω στο 17 μ.Χ.)

Nα το σταματήσετε στην αρχή. μια θεραπεία επιχειρείται πολύ αργά όταν, με μεγάλη καθυστέρηση, η ασθένεια έχει αποκτήσει δύναμη.

Νίκος Κέλελης, Οικονομολόγος MSc, Εκπαιδευτικός MEd