Ε - ΑΤΡΙΚΑ

Ο άνθρωπος  δεν μπορεί να ζήσει χωρίς τις διαπροσωπικές σχέσεις. Ορίζουμε την ταυτότητά μας μέσα από τις σχέσεις μας. Η απώλεια κάποιας σημαντικής σχέσης μπορεί να είναι πραγματική- αντικειμενική ή συμβολική αλλά και στις δύο περιπτώσεις οδηγεί στο πένθος. Τι είναι όμως το πένθος; 

Εμείς, ρωτήσαμε την Ψυχολόγο Μπασδάνη Λίλιαν, που δραστηριοποιείται στην Αλεξανδρούπολη, να μας δώσει συμβουλές αλλά και να μας υπογραμμίσει όλα όσα πρέπει να ξέρουμε για το πένθος, τα στάδιά του και το τι μπορεί να βοηθήσει στη διαχείρισή του.

- Τι είναι το πένθος κ. Μπασδάνη;

Το πένθος είναι η φυσιολογική απόκριση στο γεγονός της απώλειας. Πιο συγκεκριμένα, είναι μία επίπονη συναισθηματικά εμπειρία, που καλούμαστε να διαχειριστούμε κυρίως έπειτα από έναν θάνατο, αλλά και σε ελαφρύτερη μορφή στο διαζύγιο, στον αποχωρισμό ενός αγαπημένου προσώπου, στην απώλεια ενός κατοικίδιου ζώου, στην απώλεια της εργασίας, στην συνταξιοδότηση, στην διακοπή της κύησης, στην απομάκρυνση των παιδιών από το πατρικό σπίτι κ.α.

Λίγο-πολύ, όλοι οι άνθρωποι θα βιώσουμε σημαντικές απώλειες κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Συνήθως όσο μεγαλύτερη είναι η απώλεια, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ένταση του πένθους.

Ο τρόπος όμως που θα το διαχειρισθεί ο καθένας είναι μοναδικός και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το είδος της απώλειας, η προσωπικότητα του ατόμου, οι εμπειρίες της ζωής του και οι ψυχικοί μηχανισμοί άμυνας που διαθέτει.

- Πόσο διαρκεί το πένθος και ποια είναι τα συμπτώματα του;

Η χρονική διάρκεια του πένθους ποικίλει από άτομο σε άτομο, αλλά συνήθως διαρκεί έξι με δώδεκα μήνες και συνοδεύεται από τα συναισθήματα του κενού, του φόβου, του θυμού, της ενοχής, του αποπροσανατολισμού, της ανασφάλειας και του παράπονου.

Εκτός από το επιβαρυμένο συναίσθημα άλλα συνήθη συμπτώματα είναι η κοινωνική απόσυρση, η διαταραχή στη συγκέντρωση, οι αυξομειώσεις του βάρους, οι δυσκολίες στον ύπνο, ο εκνευρισμός και το κλάμα.

Τέλος, ένα άλλο χαρακτηριστικό σύμπτωμα που συναντάται ειδικά στην αρχή, είναι τα «παγωμένα» συναισθήματα, την απουσία δηλαδή της στεναχώριας, της λύπης ή του πόνου, ακριβώς επειδή αυτό που βιώνεται είναι πολύ επώδυνο για να αφομοιωθεί από το άτομο.

- Ποια είναι τα στάδια του πένθους κ. Μπασδάνη;

Πιο συγκεκριμένα το πένθος χωρίζεται σε πέντε στάδια, χωρίς να είναι δεδομένο ότι όλοι θα περάσουν από όλα τα στάδια και με την ίδια σειρά ή χρονική διάρκεια, σε μια ενδεχόμενη απώλεια. Αυτά είναι:

• Άρνηση, μούδιασμα, σοκ: «Δε μπορεί να συμβαίνει αυτό σε εμένα». Το πρώτο στάδιο του πένθους βοηθά το άτομο να μειώσει την ένταση της απώλειας. Η άρνηση βοηθά το άτομο να φιλτράρει μόνο τόσες πληροφορίες, όσες αντέχει. Καθώς αποδέχεται την πραγματικότητα της απώλειας, αρχίζει να μπαίνει στη θεραπευτική διαδικασία. Ο άνθρωπος δυναμώνει ψυχικά και η άρνηση εξαφανίζεται.
• Θυμός: «Γιατί να συμβαίνει αυτό σε εμένα;». Ο θυμός αποτελεί απαραίτητο στάδιο της θεραπευτικής διαδικασίας. Το άτομο νιώθει αδύναμο και εγκαταλελειμμένο. Μπορεί να στρέψει το θυμό του όχι μόνο απέναντι στην οικογένεια, τους φίλους, το γιατρό, το πρόσωπο που χάθηκε αλλά και σε ανώτερες δυνάμεις, όπως είναι ο Θεός. Ο θυμός κρύβει τον πόνο της απώλειας.
• Διαπραγμάτευση: «Κάνε να μη συμβεί αυτό και σε αντάλλαγμα εγώ…». Το στάδιο αυτό περιλαμβάνει επίμονες σκέψεις που κάνει το άτομο για όλα αυτά που θα μπορούσαν να γίνουν με διαφορετικό τρόπο για να αποφευχθεί η απώλεια. Οι σκέψεις αυτές δημιουργούν τύψεις και ενοχές στο άτομο για αυτά που θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά στο παρελθόν και δεν έκανε.
• Κατάθλιψη: «Δεν έχω όρεξη να κάνω τίποτα». Το στάδιο αυτό επέρχεται όταν το άτομο συνειδητοποιήσει το πραγματικό μέγεθος της απώλειας. Αποσύρεται από αγαπημένες δραστηριότητες, είναι λυπημένο, έχει προβλήματα στον ύπνο (αϋπνία ή υπερυπνία), διαταραχές της όρεξης και προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης. Η κατάθλιψη αποτελεί φυσιολογική αντίδραση στη συνειδητοποίηση ότι το αντικείμενο της απώλειας χάθηκε οριστικά.
• Αποδοχή: «Έχω αποδεχτεί αυτό που συνέβη». Το στάδιο αυτό αφορά στην αποδοχή της νέας πραγματικότητας. Το άτομο μαθαίνει να ζει χωρίς το αντικείμενο της απώλειας του και αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να συνεχίσει τη ζωή του, παρά το γεγονός ότι κάποιες φορές νιώθει πως προδίδει το άτομο που χάθηκε απολαμβάνοντας τη ζωή του.

- Τι μπορεί να βοηθήσει στην διαχείριση του πένθους;

Στην δύσκολη αυτή διαδικασία του πένθους, είναι σημαντικό κανείς να έχει την δυνατότητα να εκφράσει τα συναισθήματα του ειλικρινώς, ακόμα και αν είναι επώδυνα. Επίσης είναι πολύ ουσιαστικό να υπάρχει ένα πλαίσιο υποστήριξης από αγαπημένα πρόσωπα, που ακόμα και αν δεν ξέρουν πως να υποστηρίξουν το άτομο που πενθεί, τότε αυτό να μπορεί να τους εξηγήσει τις πραγματικές του ανάγκες.

Τέλος η φροντίδα του σώματος, μέσα από την σωστή διατροφή και τον ποιοτικό ύπνο, είναι πολύ σημαντική για την επούλωση των ψυχικών τραυμάτων που προκύπτουν από το πένθος.

Μπασδάνη Λίλιαν, Ψυχολόγος