Ε - ΑΤΡΙΚΑ

Ο σύγχρονος άνθρωπος ασχολείται πιο πολύ από ποτέ τόσο με την εμφάνιση του, όσο και με την διατροφή του. Βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από εικόνες που παρουσιάζονται ως το «ιδανικό σώμα» και δίαιτες ή προγράμματα εκγύμνασης που θα μας οδηγήσουν σε αυτό. Σε μία εποχή που η εικόνα παίζει τον κυρίαρχο ρόλο, είναι αναμενόμενο και οι διατροφικές διαταραχές να έχουν εξαπλωθεί με τέτοιο ρυθμό, που θα ήταν αδύνατο να το προβλέψουμε πριν από 30 χρόνια. Η ραγδαία όμως εμφάνιση των διατροφικών διαταραχών άφησε χώρο για παρανοήσεις, όπως ότι η ψυχογενής διατροφική διαταραχή είναι εμφανής, άρα και εύκολα διακριτή.

Εμείς, ρωτήσαμε την Ψυχολόγο Μπασδάνη Λίλιαν, που δραστηριοποιείται στην Αλεξανδρούπολη, να μας δώσει συμβουλές αλλά και να μας υπογραμμίσει όλα όσα πρέπει να ξέρουμε για τις Ψυχογενείς Διατροφικές Διαταραχές.

- Τι είναι βασικά οι Ψυχογενείς Διατροφικές Διαταραχές κ. Μπασδάνη;

Οι ψυχογενείς διατροφικές διαταραχές εμφανίζονται ως αποτέλεσμα συναισθηματικών και ψυχολογικών προβλημάτων. Στην ουσία γίνονται για τους πάσχοντες, ο τρόπος να διαχειρίζονται τις δυσκολίες της ζωή τους. Η υπερφαγία ή η μη λήψη φαγητού χρησιμοποιούνται για να καταστείλουν τα συναισθήματα και τις σκέψεις που πονούν. Χωρίς κατάλληλη βοήθεια και θεραπεία, οι διατροφικές διαταραχές είναι πιθανόν να επιμείνουν ακόμη και σε όλη την διάρκεια της ζωής του ατόμου.

- Ποιοι μπορούν να εμφανίσουν διατροφικές διαταραχές;

Οποιοσδήποτε μπορεί να αναπτύξει μια ψυχογενή διατροφική διαταραχή , άσχετα από τη ηλικία, το φύλο ή το εκπαιδευτικό του επίπεδο. Ωστόσο, νεαρές γυναίκες είναι περισσότερο ευπαθείς, ιδιαίτερα μεταξύ των ηλικιών 15-25 ετών.

Οι έρευνες φανερώνουν πως τα γονίδια ενός ατόμου ίσως προδιαθέτουν το άτομο να αναπτύξει μια τέτοια διαταραχή, που όταν ερεθιστούν από περιβαλλοντικούς παράγοντες, ευνοείται η ανάπτυξή τους. Επίσης σε καταστάσεις όπου υπάρχουν υψηλές ακαδημαϊκές προσδοκίες ή κοινωνικές πιέσεις, το άτομο μπορεί να εστιάσει σε θέματα γύρω από το φαγητό, ως ένα τρόπο να διαχειριστεί το άγχος που του προκαλείται από αυτές.

Τέλος τραυματικά γεγονότα μπορεί να προκαλέσουν νευρική βουλιμία ή ανορεξία όπως η διαδικασία πένθους, η κακομεταχείριση ή η κακοποίηση, δυσκολίες μέσα στην οικογένεια (διαζύγιο) ή ανησυχίες γύρω από τον σεξουαλικό προσανατολισμό του ατόμου.

- Tι είναι η υπερφαγία - παχυσαρκία κ. Μπασδάνη;

Η Υπερφαγία έχει πρόσφατα ταξινομηθεί ως μια ξεχωριστή κατηγορία διατροφικής διαταραχής. Αναφέρεται στα άτομα, τα οποία καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες φαγητού σε μικρό χρονικό διάστημα και δεν καταφεύγουν σε αυτό-προκαλούμενους εμετούς αλλά παλεύουν με το παραπάνω βάρος, με αισθήματα ντροπής, τα συναισθήματα και την συμπεριφορά τους. Η σημαντική διαχωριστική γραμμή που διαφοροποιεί την υπερφαγία από τη νευρογενή βουλιμία είναι ότι το άτομο που έχει επεισόδια υπερφαγίας, τρώει ανεξέλεγκτα ή νιώθει ότι τρώει κατά αυτό τον τρόπο τουλάχιστον, αλλά μετά δεν προκαλεί εμετό.

Πιστεύεται πως πολλοί περισσότεροι άνθρωποι πάσχουν από υπερφαγία παρά από τις άλλες διατροφικές διαταραχές. Από αυτούς περίπου το 10% είναι παχύσαρκοι.

Τέλος η συσχέτιση μεταξύ της επιθυμίας για απώλεια βάρους και της προσδοκίας για μεγαλύτερη αποδοχή από τους άλλους είναι κάτι που έχει αποδειχθεί επιστημονικά. Έχοντας βέβαια ως κίνητρο την αποδοχή των άλλων, χάνεται μια πολύ σημαντική ευκαιρία. Η ευκαιρία να γίνουν αλλαγές στην διατροφή, όχι για να εντυπωσιαστούν οι άλλοι, αλλά για την βελτίωση της σχέσης του ατόμου με το φαγητό και της ποιότητας της ζωής του.

- Ποια είναι τα συμπτώματα της υπερφαγίας;

• Πάρα πολύ πιο γρήγορη βρώση από ότι συνήθως
• Κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού, ενώ δεν υπάρχει φυσική πείνα
• Βρώση έως ότου αισθανθεί το άτομο δυσάρεστα
• Τρώγοντας μόνο λόγω της αμηχανίας, που βιώνει λόγω στρεσσογόνων καταστάσεων
• Συναισθήματα ντροπής, θλίψης και ενοχής μετά το επεισόδιο
• Αδυναμία ή φόβο να ξεφορτωθεί το φαγητό που έχει προς κατανάλωση
• Μείωση της κοινωνικότητας - απομόνωση

- Tι είναι η νευρογενής - ψυχογενής βουλιμία;

Η Ψυχογενής ή Νευρογενής Βουλιμία χαρακτηρίζεται από επεισοδιακή υπερφαγία (κατανάλωση πολύ μεγάλης ποσότητας φαγητού σε σύντομο χρονικό διάστημα ), η οποία ακολουθείται από την προσπάθεια απαλλαγής από τις περιττές θερμίδες. Η διαταραχή έχει να κάνει με συναισθηματικές ανάγκες, όπου φανερώνεται ότι δεν μπορούν να ικανοποιηθούν μόνο από το φαγητό. Έτσι το άτομο πιθανόν να ξεκινήσει ένα επεισόδιο υπερφαγίας στην προσπάθειά του να αντεπεξέλθει σε συναισθηματικές δυσκολίες ή για να ανακουφιστεί από την ένταση που βιώνει εκείνη την στιγμή.

Καθώς το άτομο αρχίζει να νιώθει πλήρες, αισθήματα ενοχών και ντροπής το κατακλύζουν. Απεγνωσμένα προχωρά στο να αυτό-προκαλέσει εμετό ή παίρνει καθαρτικά για να απαλλάξει τον εαυτό του από οτιδήποτε έχει καταναλώσει. Κάποια άτομα περιγράφουν την σωματική «κάθαρση» με αισθήματα συναισθηματικής ανακούφισης. Πράγματι αυτός ο κύκλος μπορεί να κρατήσει την εσωτερική θλίψη τον και πόνο μειωμένα, αλλά μόνο για πολύ λίγο. Τέλος η Βουλιμία είναι περισσότερο δύσκολο να ανιχνευτεί, ακόμη και σε ένα πολύ κοντινό μας πρόσωπο, καθώς συχνά το άτομο δεν χάνει βάρος απότομα, ώστε να προκαλέσει υποψίες.

- Και ποια τα συμπτώματα αυτής κ. Μπασδάνη; 

Τα συμπτώματα της νευρογενής βουλιμίας παρατηρούνται:

Στη συμπεριφορά:

• Υπερφαγία, εμετός και περίοδοι υποσιτισμού
• Υπερβολική χρήση καθαρτικών και διουρητικών
• Υπερβολική άσκηση
• Μυστικότητα και δισταγμός να βρεθεί σε κοινωνικές συναθροίσεις
• Πηγαίνοντας στην τουαλέτα μετά από γεύμα για να προκαλέσει εμετό και να ξεφορτωθεί την τροφή που μόλις έχει καταναλώσει

Στο σώμα:

• Συχνές αλλαγές βάρους
• Πονόλαιμος και τερηδόνα
• Κακή κατάσταση του δέρματος
• Ακανόνιστη περίοδος
• Λήθαργος και κούραση

Στην ψυχολογία:

• Εμμονή με το φαγητό
• Μη ελεγχόμενα επεισόδια υπερφαγίας
• Διαταραγμένη αντίληψη του σωματικού βάρους και σχήματος του ατόμου
• Συναισθηματική συμπεριφορά και κυκλοθυμία
• Ανησυχία και κατάθλιψη, χαμηλή αυτό-εκτίμηση, ενοχές και ντροπή
• Απομόνωση και αίσθημα απομόνωσης, ανυμπόριας και αβοηθησίας

- Kαι τι έιναι η νευρογενής - ψυχογενής ανορεξία;

Η Ψυχογενής ή Νευρογενής Ανορεξία είναι ένα σύνδρομο αυτοεπιβαλλόμενης ασιτίας, στο οποίο το άτομο με τη θέληση του περιορίζει την πρόσληψη τροφής, καθώς φοβάται έντονα μήπως παχύνει. Βέβαια η λέξη «ανορεξία» είναι αποπροσανατολιστική. Η ψυχογενής ανορεξία δεν είναι διαταραχή της όρεξης, γιατί η όρεξη δεν προσβάλλεται παρά μόνον αργά, στην πορεία της νόσου. Πρόκειται για διαταραχή στην αίσθηση του εαυτού, της ταυτότητας και της αυτονομίας. Είναι ένας τρόπος για να δείξουν οι πάσχοντες ότι έχουν τον έλεγχο μέσα από τον έλεγχο του βάρους και του σχήματος του σώματος τους.

- Tέλος, κ. Μπασδάνη ποια είναι τα συμπτώματα της ψυχογενούς ανορεξίας που πρέπει να προσέξουμε;

Τέλος με τα αίτια της να συναντώνται σε ψυχολογικούς, κοινωνικούς και γενετικούς μηχανισμούς, τα συμπτώματα της νευρογενής ανορεξίας παρατηρούνται:

Στη συμπεριφορά:

• Τελετουργική στάση προς το φαγητό, όπως κόβοντας το σε πολύ μικρά κομμάτια
• Μυστικότητα
• Υπερκινητικότητα
• Φορώντας πολύ μεγάλο μέγεθος ρούχων
• Προκαλώντας εμετό ή κάνοντας χρήση καθαρτικών

Στο σώμα:

• Στους ενήλικες ακραία απώλεια βάρους και στα παιδιά/εφήβους φτωχή ή ανεπαρκής αύξηση βάρους σε σχέση με την ανάπτυξή τους
• Κοιλιακά άλγη
• Ζαλάδες και λιποθυμίες
• Πρηξίματα στο στομάχι και στο πρόσωπο
• Προβλήματα στο κυκλοφορικό και μόνιμη αίσθηση κρύου
• Ξηρό, άγριο και δύσχρωμο δέρμα
• Διακοπές στο εμμηνοριακό κύκλο ή αμμηνόροια
• Απώλεια της λίμπιντο
• Μείωση της οστεϊκής μάζας/οστεοπόρωση

Στην ψυχολογία:

• Έντονο φόβο να μην πάρει βάρος, ακόμα και αν κυμανθεί μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια βάρους σύμφωνα με το ύψος/ηλικία του ατόμου.
• Δυσλειτουργικές αντιλήψεις για το σχήμα του σώματος ή του βάρους
• Άρνηση για την ύπαρξη του προβλήματος
• Αλλαγές στην προσωπικότητα του ατόμου και μεταπτώσεις στην διάθεση του

 Μπασδάνη Λίλιαν, Ψυχολόγος