Ε - ΑΤΡΙΚΑ

Ο σχολικός εκφοβισμός ή μπούλινγκ είναι μία επιθετική συμπεριφορά που μπορεί να εκφράζεται σωματικά, λεκτικά, ψυχολογικά ή κοινωνικά και που εκδηλώνεται σκόπιμα, επαναλαμβανόμενα και απρόκλητα με σκοπό την επιβολή και την πρόκληση σωματικού ή / και ψυχικού πόνου σε ένα άτομο ή σε μία ομάδα ατόμων.

Εμείς, ρωτήσαμε την Ψυχολόγο Μπασδάνη Λίλιαν, που δραστηριοποιείται στην Αλεξανδρούπολη, να μας δώσει συμβουλές αλλά και να μας υπογραμμίσει όλα όσα πρέπει να ξέρουμε για τον σχολικό εκφοβισμό αλλά και τι να προσέξουμε εάν αντιληφθούμε πως το παιδί μας μπορεί να έχει πέσει θύμα μπούλινγκ.

- Πόσο συχνά εμφανίζεται ο σχολικός εκφοβισμός στην χώρα μας κα. Μπασδάνη;

Σύμφωνα με μελέτη της Εταιρίας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου σε συνεργασία με την Παιδαγωγική σχολή του Α.Π.Θ., το 29% των μαθητών έχει υποστεί κάποια μορφή εκφοβισμού, εντός του σχολικού περιβάλλοντος, με συχνότητα δύο με τρεις φορές το μήνα ή και περισσότερο. Με τα αγόρια να πρωταγωνιστούν συχνότερα τόσο ως θύτες αλλά και ως θύματα.

- Με ποιες μορφές εμφανίζεται τις περισσότερες φορές;

Οι μορφές του εκφοβισμού χωρίζονται στις άμεσες και στις έμμεσες. Στις πρώτες υπάρχει διαπροσωπική επαφή θύματος - θύτη, ενώ στις δεύτερες όχι. Έτσι διαμορφώνονται οι παρακάτω κατηγορίες:

• Σωματικός εκφοβισμός: σπρωξίματα, μπουνιές, κλωτσιές, τράβηγμα μαλλιών, χαστούκια κλπ.

• Λεκτικός εκφοβισμός: κοροϊδία, ειρωνεία, βρίσιμο, διάδοση ψευδούς φήμης, σαρκασμός, άσχημα σχόλια για την εθνική προέλευση ή την οικονομική κατάσταση ενός παιδιού και της οικογένειάς του, χειρονομίες, συκοφαντικές ζωγραφιές κλπ.

• Συναισθηματικός εκφοβισμός: σκόπιμη απομόνωση του παιδιού, να μην του απευθύνουν το λόγο, να καταστρέφουν τα πράγματά του, να το λερώνουν, να το εγκλωβίζουν, να το απειλούν, να το εκβιάζουν για χρήματα, να του αναθέτουν δυσάρεστα ή ταπεινωτικά καθήκοντα και ρόλους κλπ.

• Ηλεκτρονικός εκφοβισμός: μέσω email, ηλεκτρονικών μέσων δικτύωσης, κινητών, χρήση κάμερας με σκοπό την απειλή και την ταπείνωση του παιδιού.

• Σεξουαλικός εκφοβισμός: ανεπιθύμητο άγγιγμα, προσβλητικά μηνύματα, απειλές, χυδαία γράμματα και εικόνες, πειράγματα κλπ.

- Θα μπορούσατε να μας περιγράψετε το προφίλ του θύματος αλλά και του θύτη;

Τα παιδιά, που πέφτουν θύματα του μπούλινγκ, συνήθως είναι ήσυχα, ευαίσθητα, ανασφαλή, με χαμηλή αυτοπεποίθηση, σωματικά αδύναμα και με μικρό ή ανύπαρκτο κοινωνικό κύκλο.

Σε αντίθεση, τα παιδιά που διαπράττουν τον σχολικό εκφοβισμό, είναι ευέξαπτα και παρορμητικά, προσελκύονται από την βία, πιθανόν να ζουν σε ένα βίαιο περιβάλλον, συχνά είναι επιθετικοί και προς τους ενήλικες, δυσκολεύονται να ακολουθούν το σχολείο και τους κανόνες γενικότερα, έχουν χαμηλά επίπεδα άγχους και ανασφάλειας, φαίνονται σκληροί και δυνατοί, με ανάγκη να καταπιέζουν και να υπερισχύουν στους άλλους, ενώ είναι καλοί στο να μιλούν και να πείθουν τους άλλους, ώστε να προσελκύουν κόσμο ή να αποφεύγουν τις συνέπειες.

- Kα. Μπασδάνη πως μπορεί να καταλάβει ένας γονιός πως το παιδί του είναι θύμα μπούλινγκ;

Η αλήθεια είναι, πως τα περισσότερα θύματα, τουλάχιστον αρχικά, αποκρύπτουν τον εκφοβισμό που υφίστανται, είτε από φόβο, ντροπή και αίσθημα υπαιτιότητας, είτε επειδή νιώθουν ότι θα απογοητεύσουν τους γονείς τους με την «αδυναμία» τους. Γι αυτό πρωταρχικής σημασίας είναι να διατηρούν οι γονείς μία σχέση εμπιστοσύνης και επικοινωνίας με τα παιδιά τους. Επίσης είναι σημαντικό να παρατηρούν και να διερευνούν, εάν υφίστανται, κάποια από τα παρακάτω:

• Σκισμένα, βρώμικα, τσαλακωμένα ρούχα, κατεστραμμένα βιβλία, απώλειες χωρίς να δίνονται λογικές εξηγήσεις
• Μελανιές, γδαρσίματα
• Φαίνεται φοβισμένο και αρνητικό στο να πάει στο σχολείο
• Πτώση επιδόσεων και αδιαφορία για το σχολείο
• Διαλέγει παράλογη διαδρομή για το σχολείο
• Δεν φέρνει συμμαθητές ή φίλους στο σπίτι
• Έχει λίγη όρεξη για φαγητό, πονοκεφάλους ή στομαχόπονο
• Φαίνεται απογοητευμένο, στεναχωρημένο, έχει εναλλαγές στο συναίσθημα του με ξαφνικά ξεσπάσματα θυμού.
• Ανήσυχος ύπνος με εφιάλτες και πιθανά κλάματα στον ύπνο του
• Κλέβει ή ζητά έξτρα χρήματα για να καλοπιάνει τους θύτες

- Πως μπορεί να καταλάβει ο γονιός πως το παιδί του ασκεί μπούλινγκ;

Όπως τα θύματα έτσι και οι θύτες αποκρύπτουν την άσκηση του εκφοβισμού, είτε επειδή δεν νιώθουν ότι η συμπεριφορά τους είναι επιζήμια, είτε επειδή δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν πιθανές αρνητικές συνέπειες από τους ενήλικες. Οπότε και εδώ είναι εξαιρετικά σημαντική η σχέση, που έχει αναπτυχθεί, μεταξύ παιδιού και γονέα. Επίσης σημαντικό είναι οι γονείς να δίνουν βάση στα παρακάτω:

• Επιθετικότητα, αντιδραστικότητα, εκδικητικά συναισθήματα
• Ανάγκη χειραγώγησης και κυριαρχίας στους άλλους
• Προσβολές και βίαια πειράγματα στα άλλα παιδιά
• Ελάχιστη ευαισθησία στον πόνο των άλλων
• Παρορμητικότητα

- Τέλος κα. Μπασδάνη, τι πρέπει να κάνει ένας γονιός σε περίπτωση που αντιληφθεί ό,τι το παιδί του είναι θύτης ή θύμα μπούλινγκ;

Εάν οι γονείς υποψιάζονται πως το παιδί τους εμπλέκεται, ως θύμα ή θύτης, σε σχολικό εκφοβισμό, είναι ουσιαστικό να επικοινωνήσουν τόσο με το σχολείο όσο και με το ίδιο το παιδί ήρεμα, ψύχραιμα και σε κλίμα συναισθηματικής ασφάλειας. Εάν παρά την βοήθεια του εκπαιδευτικού προσωπικού και την προσωπική τους προσπάθεια, οι γονείς συνεχίζουν να βλέπουν τις συνέπειες του μπούλινγκ στο παιδί τους, να αλλάζει έντονα η συμπεριφορά του και να πλήττεται η ψυχική του ισορροπία, είναι σημαντικό να αναζητήσουν βοήθεια από ειδικούς, μιας και οι συνέπειες του μπούλινγκ, για τα θύματα αλλά και για τους θύτες, μπορούν να αποβούν έως και καταστροφικές, τόσο στην παιδική όσο και στην ενήλικη ζωή.

Μπασδάνη Λίλιαν, Ψυχολόγος